سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
63
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس)
در واقع دو خمس از آن كاسته شده است لاجرم متاع معيوب كه فعلا موجود است سه خمس از 1000 تومان يعنى به مقدار 600 تومان ارزش داشته و در نتيجه 400 تومان ديگر وى از عمرو طلبكار شده كه با غرماء شريك مىباشد چه آنكه 400 تومان دو خمس 1000 تومان است . مرحوم شارح مىفرماين : دليل بر اين نحو محاسبه و نسبتسنجى دو امر است : 1 - آنكه مقتضاى قاعده ارش اين چنين مىباشد . 2 - آنكه اگر نفس تفاوت بين صحيح و معيوب را صاحب متاع بخواهد بگيرد نه نسبت بين آن دو را چه بسا لازم مىآيد كه وى هم عوض را گرفته و هم معوّض را و اين امر موجب اجحاف و ظلم به مفلّس مىباشد مثلا اگر متاع را به 500 تومان فروخته بوده حال معيوب را بردارد و براى استيفاء مقدار نقص صحيح و ناقص را در بازار قيمت كنند و در بازار صحيح را 1000 تومان و ناقص را 500 تومان تقويم نمايند در اين فرض اگر صاحب متاع نفس تفاوت را كه 500 تومان بوده طلبكار باشد لازم مىآيد همان متاعش را از مفلّس گرفته و هم تمام ثمنى كه مورد معامله بوده است يعنى ( 500 ) تومان و اين مستلزم جمع بين عوض و معوّض است از اينرو حكم اين است كه نسبت بين 1000 تومان و 500 تومان كه نصف است گرفته شود يعنى صاحب متاع نصف ثمن مورد معامله را كه 250 تومان است از مفلّس طلبكار شده و با غرماء شريك گردد . قوله : من الثمن الذى باعه به : ضمير در [ باعه ] بمتاع